QR Code PL: Elfriede Schirrmacher
Tekst z kodu QR na tablicy pamiątkowej · wersja polska
Elfriede Schirrmacher
Elfriede Schirrmacher, um 1970, Foto: H.-W. Funk/ Stadtarchiv
Elfriede Schirrmacher urodziła się 30 października 1894 roku w Kilonii jako córka starszego podoficera pokładowego (Deckoffizier) Cesarskiej Marynarki Wojennej. W 1903 roku rodzina przeniosła się do Frankfurtu nad Odrą. Od października 1916 roku pracowała w bibliotece miejskiej. Zatrudniona początkowo jako pracownica pomocnicza przy katalogowaniu, stale kształciła się samodzielnie w zakresie bibliotekarstwa, dzięki czemu od 1923 roku powierzono jej bibliotekę Kleista przy Towarzystwie Kleista. Jej największym dziełem jako bibliotekarki była rozpoczęta w 1940 roku rozbudowa działu naukowo-regionalnego jako biblioteki specjalistycznej poświęconej historii miasta i uniwersytetu.
Po ogłoszeniu Frankfurtu nad Odrą w 1945 roku miastem-twierdzą Schirrmacher musiała opuścić miasto. Schroniła się w Neuruppin, gdzie uczestniczyła w organizowaniu biblioteki. W październiku 1945 roku wróciła do miasta nad Odrą. Latem 1946 roku powierzono jej zabezpieczenie akt pruskiej rejencji frankfurckiej (Regierungsbezirk Frankfurt) i sądów. Wkrótce rozszerzyła prace ratunkowe na miejski zasób archiwalny. Jego najstarsze części, zwłaszcza dokumenty (Urkunden), przechowywano w skarbcu zniszczonego ratusza. Najnowsze materiały archiwalne pozostały w kikucie wieży kościoła Mariackiego i w większości zostały utracone. Kolejne zespoły zostały w 1944 roku wywiezione do powiatu Crossen (dziś Krosno Odrzańskie).
Z dniem 1 maja 1948 roku Schirrmacher oficjalnie powierzono odbudowę archiwum miejskiego. W związku z tym odbyła praktykę w berlińskim Archiwum Głównym (Berliner Hauptarchiv; dawnym Pruskim Archiwum Państwowym) w Berlinie-Dahlem. Kształcenie archiwalne kontynuowała w Niemieckim Archiwum Centralnym w Poczdamie. Ukończyła je pracą dyplomową o odbudowie Archiwum Miejskiego we Frankfurcie nad Odrą, uzyskując ocenę końcową „bardzo dobry".
W budynku przy Halbe Stadt 14a zgromadziła uratowane materiały. Silnie uszkodzone i zabrudzone materiały archiwalne trzeba było oczyścić i poddać konserwacji. Dzięki ogromnemu wysiłkowi Schirrmacher udało się zapewnić finansowanie prac konserwatorskich i pozyskać pracowników. Ponieważ odpowiednie pomoce archiwalne zaginęły, musiała od podstaw na nowo uporządkować i zinwentaryzować zasób archiwalny. Żmudną, drobiazgową pracą rekonstruowała podarte materiały archiwalne.
Od 1951 roku, na jej wniosek, Urząd Miejski (Rat der Stadt) przekazał archiwum miejskiemu także historyczny zbiór ikonograficzny oraz dział naukowo-regionalny biblioteki. W 1952 roku archiwum przeniosło się na górne piętro biblioteki miejskiej. W ramach obchodów 700-lecia miasta uroczyście otwarto 12 lipca 1953 roku założone przez nią miejsce pamięci Kleista (Kleist-Gedenkstätte). W 1962 roku z Polski wróciła część ewakuowanego zasobu archiwalnego o objętości około 62 metrów bieżących. Także tutaj trzeba było zrekonstruować częściowo podarte materiały archiwalne i ponownie je opracować. Wraz z opublikowaniem przeglądu zespołów archiwalnych w 1972 roku prace dobiegły końca.
Za niestrudzone starania o miejskie dziedzictwo źródłowe Urząd Miejski (Rat der Stadt) i Rada Miejska (Stadtverordnetenversammlung) nadały jej w 1966 roku tytuł „Stadtarchivdirektorin" (dyrektorki archiwum miejskiego). Po przeniesieniu archiwum miejskiego w 1976 roku do zaadaptowanego podwójnego domu pastorskiego przy Collegienstraße przeszła na emeryturę po prawie 58 latach służby. Zmarła 15 listopada 1978 roku we Frankfurcie nad Odrą.
Dzięki odbudowie archiwum miejskiego i założeniu Kleist-Forschungs- und Gedenkstätte (miejsca badań i pamięci Kleista) Elfriede Schirrmacher zabezpieczyła dziedzictwo kulturowe miasta i udostępniła je publiczności. Jej zasługą jest to, że Frankfurt nad Odrą dysponuje dziś jednym z największych archiwów samorządowych oraz – w postaci Kleist-Museum, następcy dawnego miejsca pamięci – wybitnym muzeum literackim w kraju związkowym Brandenburgia.
dr Denny Becker, dyrektor Archiwum Miejskiego we Frankfurcie nad Odrą